چکیده:
رویکردهای رایج در تربیت اخلاقی، عمدتاً انسان‌محور بوده و فناوری را ابزاری خنثی تلقی می‌کنند، در حالی‌که بر اساس نظریه «اخلاق واسطه‌گر»، فناوری نقشی فعال در شکل‌دهی به ادراک‌ها، تصمیم‌ها و کنش‌های اخلاقی انسان دارد. ازاین‌رو، مسئله محوری این پژوهش، فقدان چارچوبی نظری و راهبردهای پداگوژیکی کارآمد در نظام تربیت اخلاقی است که بتواند نقش واسطه‌گر و تأثیرگذار فناوری را به رسمیت شناخته و افراد را برای زیست اخلاقی مسئولانه در جهان فناوری‌محور امروز آماده سازد. پژوهش حاضر با رویکردی فلسفی و به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. در بخش توصیفی، مفاهیم کلیدی اخلاق فناوری‌محور با تکیه بر ادبیات موضوع تبیین می‌شود و در بخش تحلیلی، با بهره‌گیری از استدلال فلسفی، چارچوبی مفهومی برای تربیت اخلاقی آگاه از فناوری و مجموعه‌ای از راهبردهای پداگوژیکی منطبق با آن ارائه می‌گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که چارچوب پیشنهادی بر سه پایه اساسی استوار است: هرمنوتیک واسطه‌گری اخلاقی، تحلیل عاملیت اخلاقی توزیع‌شده و تقویت نگاه آینده‌پژوهانه به اخلاق فناوری. بر مبنای این چارچوب، سه راهبرد پداگوژیکی طراحی شده است. در راهبرد نخست، دانش‌آموزان مصنوعات تکنیکی را کالبدشکافی می‌کنند؛ در راهبرد دوم، با ایفای نقش‌های متنوع و مواجهه با شکست‌های فناورانه، پیچیدگی‌های اخلاقی را تجربه می‌کنند؛ و در راهبرد سوم، با طراحی فناوری‌های فرضی و تدوین بیانیه تأثیر اخلاقی، به تفکر مسئولانه اخلاقی می‌پردازند. در نهایت، نتیجه گرفته می‌شود که تربیت اخلاقی باید از آموزش انتزاعی اصول فراتر رفته و به پرورش شایستگی عملی برای زیست اخلاقی به‌واسطه فناوری گذار کند.
واژه‌های کلیدی: سواد تکنو اخلاقی، اخلاق واسطه‌گری، تربیت اخلاقی، فناوری، فربیک، راهبردهای آموزشی