چکیده
هدف پژوهش حاضر، بررسی پساپدیدارشناسانه همکاری انسان و هوش مصنوعی در طراحی آموزشی است. برای دستیابی به این هدف و به تناسب سوالات پژوهش، روش در سه گام متوالی طراحی و اجرا شد؛ گام نخست شامل سنتزپژوهی متون منتشر شده بین سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ در شش پایگاه اطلاعاتی معتبر بین‌المللی (شامل وب آو ساینس، آی‌ئی‌ئی‌بسکام، سیج، ساینس دایرکت، تیلور و فرانسیس و گوگل اسکالر) بود که پس از غربالگری، ۲۰ مقاله واجد شرایط وارد تحلیل مضمون شدند. در گام دوم، بر اساس یافته‌های سنتزپژوهی، چک‌لیست محقق‌ساخته با ۱۴ سؤال پیرامون مؤلفه‌های طراحی آموزشی و پساپدیدارشناسی تنظیم شد که پایایی آن با فرمول کودر-ریچاردسون ۰/۸۳ به دست آمد؛ سپس این ابزار در قالب یک پیمایش میان ۲۰ نفر از متخصصان و دانشجویان دکتری فناوری‌آموزشی و فلسفه تعلیم و تربیت توزیع و تکمیل شد. در گام سوم، فرآیند جستجو با کمک شش ابزار هوش مصنوعی شامل لاما، پو، کوپایلوت، جمینای، چت‌جی‌پی‌تی و کلود بر اساس پرامپت‌های یکسان انجام گرفت و پایایی نتایج با ضریب هولستی ۰/۸۳ تأیید شد. یافته‌های حاصل از تلفیق این سه روش نشان داد که هوش مصنوعی در فرآیند طراحی آموزشی نقشی میانجی‌گرانه ایفا می‌کند و می‌تواند در تک‌تک مؤلفه‌های طراحی شامل تحلیل نیاز، تولید محتوا، نقش همکار آموزشی، ارائه بازخورد، تعامل، ارزشیابی، انطباق با یادگیرنده، اخلاق، اطلاعات و داده، روش تدریس، شخصی‌سازی، تعیین اهداف، خودکاری و پشتیبانی، روابط پساپدیدارشناسانه‌ای همچون بدنمندی، هرمنوتیک، غیریت، زمینه‌ای، غوطه‌وری، سایبورگ و مرکب را برقرار سازد. تحلیل فرکانس داده‌ها نشان داد که رابطه هرمنوتیک، مرکب و غوطه‌وری از بیشترین فراوانی برخوردارند؛ برای نمونه، در تحلیل نیاز روابط هرمنوتیک و بدنمندی، در تعیین محتوا روابط هرمنوتیک و مرکب، و در نقش همکار آموزشی رابطه غیریت غلبه داشت. نتیجه‌گیری پژوهش حاکی از آن است که فناوری هوش مصنوعی ابزاری خنثی نیست، بلکه به عنوان یک واسطه فعال، ادراک و عمل طراح را بازآفرینی می‌کند. این میانجی‌گری به طراحان آموزشی اجازه می‌دهد تا با واگذاری کارهای تکراری و سطح پایین به ماشین، بر فعالیت‌های سطح بالا نظیر خلاقیت، تفکر انتقادی و طراحی آموزشی سازگار تمرکز نمایند. با این حال، توجه به چالش‌های اخلاقی، حریم خصوصی یادگیرندگان و سوگیری‌های الگوریتمی برای دستیابی به یک همکاری هم‌افزا ضرورت دارد.
کلیدواژه‌ها: پساپدیدارشناسی، رابطه انسان و فناوری، هوش مصنوعی